Nog tot 4 januari 2026 is de expositie Jacob Lawrence, African American Modernist te zien in Kunsthal KAdE Amersfoort. Voor het eerst is er een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk in Europa. De expositie heeft op mij veel indruk gemaakt. Het verbaast me telkens weer hoe beschamend weinig ik weet  van de geschiedenis en cultuur van Zwarte mensen. Vraag me niet om namen van Zwarte kunstenaars te noemen, want veel verder dan enkele Zwarte fotografen kom ik niet. Met een witte bril kijk ik naar de werkelijkheid. Het werk van Jacob Lawrence is overweldigend en toont mij een Zwart en kleurrijk leven.

Jacob Lawrence zegt zelf: “Ik zie niet in hoe een geschiedenis van de Verenigde Staten eerlijk kan worden geschreven, zonder Zwarte mensen erbij te betrekken. Ik schilderde niet om een historisch feit weer te geven, maar omdat ik geloof dat deze dingen verband houden met de Zwarte mensen van vandaag. We hebben geen fysieke slavernij meer, maar een economische slavernij. Als deze mensen, die het zoveel slechter hadden dan wij vandaag, hun slavernij konden overwinnen, kunnen wij dat zeker ook…
Hoe we het gaan veranderen? Geen idee. Ik ben geen politicus. Ik ben een kunstenaar, die gewoon zijn steentje probeert bij te dragen aan dit proces… Het is wat Frederick Douglass bedoelde toen hij zei: ‘beoordeel me niet op de hoogten die ik heb bereikt, maar op de diepten waar ik vandaan ben gekomen.Er is nog zoveel te doen, het is geen probleem om onderwerpen te vinden.”

Northbound 1962

Jacob Lawrence (1917-2000) was een kind van ouders die vanuit het gesegregeerde zuiden van de VS naar het noorden verhuisden, op zoek naar een beter leven. Veel Zwarte families uit het zuiden deden dat in de jaren rond 1900. Wanneer zijn ouders uit elkaar gaan komt Jacob Lawrence in Harlem (New York) terecht. Harlem was een culturele broedplaats voor Zwarte intellectuelen en kunstenaars (Harlem Renaissance). Aanvankelijk voelt hij zich daar een buitenstaander: angstig en gefrustreerd. Zijn moeder schrijft hem in voor kunstworkshops, waar hij in de leer gaat bij Charles Alston en Augusta Savage. “Schilderen gaf me vrijheid; zelf mogen kiezen voor de kleur rood of groen.” zegt hij in een video-fragment. Als kunstenaar kan hij zich ontwikkelen. Via een beurs kan hij een studio huren, waar hij zijn later beroemd geworden Migration Series maakt over de trek van de Zwarte mensen naar het noorden. Jacob Lawrence schildert alsof hij verhalen vertelt. Zijn projecten omvatten omvangrijke series rond een onderwerp.

Migration Series Panel 59, 1940
In the North they had the freedom to vote

Het leven in Harlem, de geschiedenis van de Zwarte Amerikanen, de strijd tegen slavernij en voor burgerrechten en het werk van de Zwarte arbeiders die het land opbouwen zijn de thema’s. Hij schildert belangrijke figuren uit de Zwarte geschiedenis van Amerika: zoals Harriet Tubman, de vrouw die via de Underground Railroad tot slaaf gemaakten redde, Fredrick Douglass, voorvechter afschaffing slavernij, Toussaint L’Ouverture, Zwarte verzetsstrijder in Haïti en John Brown, witte abolitionist.

Harriet Tubman and the promised land
Fight III, 1967

Voor iemand die weinig weet van de Zwarte geschiedenis die Lawrence verbeeldt – zoals ik – biedt de tentoonstelling de noodzakelijke achtergrond informatie. Speciaal voor deze expositie is een catalogus gemaakt met fraaie afbeeldingen en artikelen die de achtergronden verder uitwerkt.

Vaudeville, 1951

Jesse Jackson, 1970

Voor de tentoonstelling heeft Dean Bowen in elke zaal een gedicht geschreven dat reflecteert op de werken van Jacob Lawrence. Dean Bowen (1984) was stadsdichter van Rotterdam voor 2019 en 2020. Treffend vond ik:

een naam genoemd is een naam gedragen
herinner me zoals ik was
voordat ik tijdloos verdwijn
het is allemaal noodzaak
de schouders die we paarden
het vuistloze verzet
of de wapens bewaard onder de tong
we zijn gehavend volk
leerden onszelf herhalen
tot we onvermijdelijk
rollen over de tong van een nieuwe generatie

Ga kijken!

Nog tot 4 januari 2026 in Kunsthal KAdE Amersfoort.
Er is uitgebreide webpagina gemaakt met informatie over Jacob Lawrence en zijn werk.
Tevens is een fraai boekwerk, speciaal voor de expositie, samengesteld met afbeeldingen, verkrijgbaar bij het museum en online via Ideabooks.

Van de gedichten van Dean Bowen is een klein boekje uitgegeven met bij elk gedicht een werk van Jacob Lawrence. Verkrijgbaar in het museum (Dean Bowen)

Het citaat van Jacob Lawrence is genomen uit het boek van Ellen Harkins Weat, Jacob Lawrence, American Painter, University of Washington Press, 1990, p. 39.